B. ĐỌC HIỂU TRUYỆN, KÍ VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX VÀ TRUYỆN NƯỚC NGOÀI

VIII. Thuốc của Lỗ Tấn

1. Lỗ Tấn

– Lỗ Tấn (1881-1936) tên thật là Chu Thụ Nhân, quê ở phủ Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang, miền Đông Nam Trung Quốc. Ông là nhà văn cách mạng lỗi lạc của Trung Quốc thế kỉ XX. “Trước Lỗ tấn chưa hề có Lỗ Tấn; sau Lỗ Tấn có vô vàn Lỗ Tấn”  (Quách Mạt Nhược)

– Tuổi trẻ của Lỗ Tấn đã nhiều lần đổi nghề để tìm một con đường cống hiến cho dân tộc: từ nghề khai mỏ đến hàng hải rồi nghề y, cuối cùng làm văn nghệ để thức tỉnh quốc dân đồng bào. Con đường gian nan để chọn ngành nghề của Lỗ Tấn vừa mang đậm dấu ấn lịch sử Trung Hoa thời cận hiện đại, vừa nói lên tâm huyết của một người con ưu tú của dân tộc.

– Quan điểm sáng tác văn nghệ của Lỗ Tấn được thể hiện nhất quán trong toàn bộ sáng tác của ông: phê phán những căn bệnh tinh thần khiến cho quốc dân mê muội, tự thoả mãn “ngủ say trong một cái nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ”.

– Tác phẩm chính: AQ chính truyện (Kiệt tác của văn học hiện đại Trung Quốc và thế giới), các tập Gào thét, Bàng hoàng, Truyện cũ viết theo lối mới…,  hơn chục tập tạp văn có giá trị phê phán, tính chiến đấu cao

2. Thuốc

2.1. Hoàn cảnh ra đời

Thuốc là một truyện ngắn đa nghĩa như nhiều truyện ngắn khác của Lỗ Tấn. Ông sáng tác truyện “Thuốc” vào ngày 25/4/1919, đúng một năm sau “Nhật ký người điên” ra đời. Nó được đăng trên báo “Tân Thanh niên” số thang 5/1919 giữa cơn bão táp phong trào Ngũ Tứ (4/5/1919) do học sinh, sinh viên Bắc Kinh phát động, mở đầu cuộc vận động “cứu vong” - cứu đất nước Trung Hoa khỏi diệt vong. 

2.2. Nội dung

Thuốc là hồi chuông cảnh báo về sự mê muội, đớn hèn của người Trung Hoa vào cuối thế kỉ XIX và sự cấp thiết phải có phương thuốc chữa bệnh cho quốc dân: làm cho người dân giác ngộ cách mạng và cách mạng gắn bó với nhân dân.

2.3. Nghệ thuật

– Trong truyện ngắn Thuốc từ cách đặt tên tác phẩm cho đến cách dẫn truyện đều toát lên đặc điểm văn phong của Lỗ Tấn: dung dị, trầm lắng nh­ưng rất sâu xa.

– Cô đọng và súc tích Thuốc là một truyện ngắn mang kích thư­ớc của một truyện dài.

– Hình ảnh ngôn từ giàu tính biểu tượng

– Lời dẫn chuyện nhẹ nhàng tự nhiên có sức hấp dẫn lôi cuốn

2.4. Ý nghĩa văn bản

– Người Trung Quốc cần có một thứ thuốc để chữa trị tận gốc căn bệnh mê muội về tinh thần.

– Nhân dân không nên "ngủ say trong cái nhà hộp bằng sắt" và người cách mạng thì không nên "bôn ba trong chốn quạnh hiu', mà phải bám sát quần chúng để vận động, giác ngộ

3. Đọc thêm. Tóm tắt truyện ngắn Thuốc

Một đêm thu gần về sáng, trăng lặn rồi. Lão Hoa Thuyên ngồi dậy, đánh diêm thắp đèn, cầm đèn lồng ra đi.  Phía trước là ngã ba, Lão Hoa Thuyên tìm một cửa hiệu, đứng dưới mái hiên, tựa lưng vào cửa. Lão giật mình khi có người hỏi.  Một người mặc áo đen, mắt sắc như hai lưỡi dao chọc thủng vào lão làm lão co rúm lại,… Hắn đưa cho lão một chiếc bánh bao nhuốm máu đỏ tươi, máu còn nhỏ từng giọt, từng giọt. Hắn giật lấy gói bạc, nắn nắn rồi quay đi… Lão Hoa Thuyên sẽ mang cái bánh ấy về nhà, chữa bệnh cho thằng con ho lao của  lão, và nếu nó khỏi bệnh, lão sẽ sung sướng biết bao!

Lão Hoa Thuyên về đến nhà thấy thằng Thuyên con lão đang ngồi ăn cơm. Vào bếp, hai vợ chồng bàn bạc một hồi, bà Hoa đi ra một lát, đem về một lá sen già, bọc bánh lại nướng. Một mùi thơm quái lạ tràn ngập cả quán trà.  Thằng Thuyên cầm lấy vật đem thui, bẻ đôi ra ăn. Hai vợ chồng bà Hoa đứng bên con. Ăn hết chiếc bánh thằng Thuyên lại ho, nằm xuống ngủ.

Quán trà đã đông khách. Cậu Năm Gù, người râu hoa râm, bác cả Khang…  Đám khách hỏi nhau về tên người bị chết chém. Anh ta là người họ Hạ, con bà Tứ. “Cái thằng nhãi con ấy không muốn sống, nằm trong tù rồi còn dám rủ lão đề lao làm giặc”, “ Cái thằng khốn nạn! Hắn điên thật rồi!”

…Tiết thanh minh năm sau, bà Hoa đi ra nghĩa địa thăm mộ con. Một con đường nhỏ, bên trái là mộ những người chết chém hoặc chết tù, bên phải là mộ những người nghèo. Một người đàn bà khác, mẹ Hạ Du, tóc bạc già nửa, áo quần rách rưới, cứ đi ba bước lại dừng lại. Chợt thấy bà Hoa, xấu hổ nhưng rồi cũng đánh liều đi tới trước nấm mộ bên trái con đường mòn. Hai bà sửng sốt khi thấy  một vòng hoa, hoa trắng hoa hồng xen lẫn nhau, nằm khoanh trên nấm mộ khum khum của Hạ Du. Bước lại gần mộ con, bà kia nói: “Hoa không có gốc, không phải dưới đất mọc lên! Ai đã đến đây?... Thế này là thế nào?”    Mẹ Hạ Du khóc to.

Người đến thăm viếng mộ càng đông. Hai người đàn bà uể oải thu dọn bát đĩa ra về. Một tiếng “Coa… ạ” rất to, hai bà giật mình quay lại, thì thấy một con quạ xòe đôi cánh, bay thẳng về phía chân trời.