Trần Mạnh Hảo

Lời Bình: Nguyễn Hàn Chung

‘’Dòng đời con nước vèo qua’’

Câu lục đàu tiên là một lời nói thông thường ,nêú không nói môtíp so sánh khá mòn cũ.Ai có một chút chiêm nghiệm việc đời đều có thể buông ra một lời cảm khái nhân sinh như thế huống hồ là nhà thơ –người nhạy cảm nhất với bước đi không ngoái lại của thời gian. Câu thơ đầu chỉ có giá trị dẫn dụ người đọc nhích tới gần nơi có đạo phục binh bằng phục bút.

‘’Trái tim mắc cạn trong tà áo bay’’

Câu bát này dụng ý kỹ thuật quá rõ. Hình ảnh thơ cũng không mới hơn cách nói của Nguyên Sa’’Hay là em gói mây trong áo’’. Mạch thơ đã lộ ra ngay từ hàm nghĩa từ vựng đầu tiên.Tuy nhiên kỳ binh mai phục vẫn còn ẩn tàng chưa lộ diện.Người đọc còn khổ công kiếm tìm.

‘’Cỏn con một sợi lông mày
Mà đem cột trái đất này vào anh’’

Hai câu cuối mới thực sự là ngón ‘’đà đao, là nhát thiên tài loé ở cuối câu’’ (Chế Lan Viên ) tuôn trào ẩn ngữ trong mối quan hệ biến hoá mà đồng nhất. Tứ thơ không phải đã khác thường nhưng cách ngoa dụ khá độc đáo. Tác giả sử dụng động từ ‘’cột’’ thật diệu. Sợi lông mày cỏn con của một hình bóng tha nhân nào đó đã ‘’cột người mắc cạn với trái đất này. Đây là sự cột bắt buộc của tự nguyện nếu con người còn muốn sống cho đáng sống. Hình tượng ngôn từ có đô sáng rõ, xuyên thấm, có sức khơi gợi,tác động vào những vỉa tầng khao khát, cống hiến vốn là một thuộc tính cố hữu của bất cứ con người nào. Mối quan hệ tương tác giữa hai vật thể cực nhỏ’’một sợi lông mạy’’ với một vật thể cực lớn ’’trái đất này’’ có sự mê hoặc của từ ‘’cột’’ kết dính làm tăng độ phấn hứng của người cảm thụ, hoá giải sự xói mòn về đạo đức, sự tha hoá về nhân cách của một số người thờ ơ vô trách nhiệm đối với chức năng người cao quý chỉ nhằm thoả mãn bản năng con đầy dục vọng.

Bài thơ có 4 câu nhưng có đến 3 câu làm nhiệm vụ dọn đường để câu bát cuối cùng thực thi sứ mệnh ‘’cột’’ lãng mạn và vinh quang. Tác dụng giáo dục của bài thơ rất lớn, giá trị nhân văn rất cao thế nhưng không hề thấy sự cao giọng giáo huấn nào trong ngôn ngữ thơ.Tác giả dẫn dắt chúng ta từng bước cảm nhận sự luân chuyển của thời gian, chiếm lĩnh cái đẹp hình thể đến cái đẹp vĩnh hằng,tự nguyện cột đời mình vào bao nhiêu ngang trái bất công trên trái đất này.

Bài thơ Trái tim mắc cạn sở dĩ neo đậu lâu dài trong người đọc chính là nhờ ở sự mắc cạn đến độ rất sâu của tấm lòng thi sĩ. Và khi đã thực thi sứ mạng ‘’giải bày tâm sự và tuyên truyền niềm tin’’ (Phùng Quán) ta còn có thể đòi hỏi gì ở nhà thơ hơn nữa.

(Tạp chí Văn Thành Phố Sài Gòn )